HOME Zakład Badań i Rozwoju „KalibruX
HOME OFERTA SYSTEM JAKOŚCI INFO KONTAKT ZAPYTAJ

JEDNOSTKI MIAR

TABELE KONWERSJI

TERMINOLOGIA

METODY WZORCOWANIA

LINKI

Terminy z Międzynarodowego Słowinka Podstawowych i Ogólnych Terminów Metrologii VIM wyd. 2


Wydanie 3 Słowinka VIM w wersji angielskiej dostępne na stronach tu

WIELKOŚĆ MIERZONA ang.measurand

Wielkość określona, stanowiąca przedmiot pomiaru.

PRZYKŁAD
Długość płytki
Ciśnienie pary wodnej.
Masa próbki

UWAGA:
Określenie wielkości mierzonej może wymagać wskazania innych wielkości, takich jak czas, temperatura i ciśnienie. np. długość płytki wzorcowej w temperaturze 20°C

WARTOŚĆ WIELKOŚCI ang.value of a quantity

Wyrażenie ilościowe wielkości określonej na ogół w postaci iloczynu liczby i jednostki miary.

PRZYKŁADY

  1. długość pręta 5,34 m lub 534 cm;
  2. masa ciała 0,152 kg lub 152 g;

WARTOŚĆ PRAWDZIWA WIELKOŚCI ang.true value of a quantity (TV)

Wartość zgodna z definicją wielkości określonej.

UWAGI:

  1. Jest to wartość, jaką uzyskałoby się jako wynik bezbłędnego pomiaru.
  2. Wartości prawdziwe są ze swej natury nieznane.
  3. Może istnieć wiele wartości odpowiadających definicji danej wielkości określonej.

WYNIK POMIARU ang.result of a measurement (MR)

Wartość przypisana wielkości mierzonej, uzyskana drogą pomiaru.

UWAGI:

  1. Gdy podaje się wynik, należy wyraźnie zaznaczyć, czy dotyczy on:
    • wskazania przyrządu - wartość pokazana przez przyrząd,
    • wyniku surowego - przed korekcją błędu systematycznego ,
    • wyniku poprawionego - po korekcji błędu systematycznego
    i czy jest:
    • średnią uzyskaną z wielu obserwacji
    • wartością max lub min
    • inną charakterystyką zbioru wyników pomiarów
  2. Całkowite wyrażenie wyniku pomiaru zawiera dane dotyczące niepewności pomiaru.

BŁĄD POMIARU ang.error of measurement (ERR)

Różnica między wynikiem pomiaru a wartością prawdziwą wielkości mierzonej.

ERR=MR-TV błąd pomiaru = wartość otrzymana - wartość która powinna być otrzymana
lub
błąd pomiaru = jest - powinno być

UWAGI:

  1. Ponieważ wartość prawdziwa nie może być określona, stosuje się w praktyce wartość umownie prawdziwą
  2. Jeżeli trzeba rozróżniać między „błędem” i „błędem względnym”, to pierwszy bywa niekiedy nazywany „błędem bezwzględnym pomiaru”.
  3. Błąd pomiaru ma zawsze znak (+) lub (-)

BŁĄD WZGLĘDNY ang.error relative (ERR%)

Stosunek błędu pomiaru do wartości prawdziwej wielkości mierzonej.

ERR=(MR-TV)/TV
ERR%=100*(MR-TV)/TV

UWAGA:
Wyrażony najczęściej procentowo z odpowiednim znakiem (+) lub (-)

POPRAWKA ang.correction (CORR)

Wartość dodana algebraicznie do surowego wyniku pomiaru w celu skompensowania błędu systematycznego.

CORR = - ERR

UWAGI:

  1. Poprawka jest równa wartości oszacowanego błędu pomiaru ze znakiem przeciwnym.
  2. Ponieważ błąd pomiaru nie może być znany dokładnie, kompensacja nie może być zupełna.

ODCHYLENIE ang.dewiation

Różnica między daną wartością a wartością odniesienia.

UWAGA:
Najczęściej podawane w tolerowaniu geometrycznym np. odchylenie od płaskości, równoległości, prostopadłości itp.

METODA POMIAROWA ang.method of measurement

Logiczny ciąg wykonywanych podczas pomiaru operacji, opisanych w sposób ogólny.

UWAGI
Metody pomiarowe mogą być określane w różny sposób, na przykład:

  • metoda bezpośrednia,
  • metoda pośrednia,
  • metoda różnicowa;

PROCEDURA POMIAROWA ang.measurement procedure

Zbiór operacji opisanych w sposób szczegółowy i realizowanych podczas wykonywania pomiarów zgodnie z daną metodą.

UWAGA:
Procedura pomiarowa jest zazwyczaj opisana w dokumencie, który nosi nazwę „procedura pomiarowa” (albo „metoda pomiarowa”) i który jest wystarczająco szczegółowy, aby operator mógł przeprowadzić pomiar bez potrzeby dodatkowych informacji.

PRZYRZĄD POMIAROWY ang.measuring instrument

Urządzenie przeznaczone do wykonywania pomiarów, samodzielnie lub w połączeniu z jednym lub z wieloma urządzeniami dodatkowymi.

UWAGA:
Nie używać terminu narzędzie pomiarowe.

ZAKRES WSKAZAŃ ang.range of indication

Zbiór wartości ograniczony skrajnymi wskazaniami.

UWAGA:
Zbiór wszystkich wskazań przyrządu pomiarowego

ZAKRES POMIAROWY ang.measuring range, working range

Zbiór wartości wielkości mierzonej, dla których przyjmuje się, że błąd przyrządu pomiarowego jest zawarty w określonych granicach.

UWAGA:
Podzbiór wartości wielkości mierzonej ze zbioru wszystkich wskazań przyrządu pomiarowego, najczęściej mniejszy od zbioru wskazań.

WARTOŚĆ DZIAŁKI ELEMENTARNEJ ang.scale interwal

Różnica między wartościami odpowiadającymi dwóm kolejnym wskazom.

UWAGA:
Dla przyrządów cyfrowych równa rozdzielczości, dla analogowych zależy od możliwości interpolacji- wielkości .

ROZDZIELCZOŚĆ (URZĄDZENIA WSKAZUJĄCEGO) ang. resolution (of a displaying deyice)
Najmniejsza różnica wskazania urządzenia wskazującego, która może być zauważona w wyraźny sposób.

UWAGA:
Dla przyrządów cyfrowych równa kwantowi wskazań, dla analogowych zależy od możliwości interpolacji- wielkości obrazu.Jest to część wartości działki elementarnej przyrządu analogowego.

BŁĘDY GRANICZNE DOPUSZCZALNE (PRZYRZĄDU POMIAROWEGO), ang.maximum permissible errors (of a measuring instrument), (MPE)

Wartości skrajne błędu, dopuszczone przez warunki techniczne lub wymagania, dotyczące danego przyrządu pomiarowego.

UWAGA:
Najczęściej określane w:

  • specyfikacjach producentów przyrządów pomiarowych,
  • dokumentacji użytkowników przyrządów pomiarowych,
  • dokumentach prawnych

WZORZEC ODNIESIENIA JEDNOSTKI MIARY, ang.reference standard

Wzorzec jednostki miary o najwyższej zazwyczaj jakości metrologicznej dostępny w danym miejscu lub danej organizacji, który stanowi odniesienie dla wykonywanych tam pomiarów.

UWAGA:
Dla każdej organizacji może być inny wzorzec odniesienia dla tej samej wielkości.

WZORZEC MIARY ang. material measure

Urządzenie przeznaczone do odtwarzania lub dostarczania jednej lub wielu znanych wartości danej wielkości w sposób niezmienny podczas jego stosowania.

UWAGA:
Wzorce miary wykorzystywane są najczęściej do wzorcowania przyrządów Cechy wzorca:

  • dokładność,
  • stabilność cech,
  • spójność pomiarowa

WZORCOWANIE, KALIBRACJA ang.calibration

Zbiór operacji ustalających, w określonych warunkach, relację między wartościami wielkości mierzonej wskazanymi przez przyrząd pomiarowy lub układ pomiarowy albo wartościami reprezentowanymi przez wzorzec miary lub przez materiał odniesienia, a odpowiednimi wartościami wielkości realizowanymi przez wzorce jednostki miary.

UWAGA:
Termin wzorcowanie jest tożsamy z terminem kalibracja

SPÓJNOŚĆ (POMIAROWA), ang.traceability

Właściwość wyniku pomiaru lub wzorca jednostki miary polegająca na tym, że można je powiązać z określonymi odniesieniami, na ogół z wzorcami państwowymi lub międzynarodowymi jednostki miary, za pośrednictwem nieprzerwanego łańcucha porównań, z których wszystkie mają określone niepewności.

UWAGI:

  1. Pojęcie to bywa niekiedy wyrażane przez przymiotnik „spójny”.
  2. Sposób, w jaki realizuje się powiązanie z wzorcami jednostki miary, nazywa się odniesieniem do wzorców jednostki miary.

NIEPEWNOŚĆ POMIARU ang. uncertainty of measurement (U)

Parametr, związany z wynikiem pomiaru, charakteryzujący rozrzut wartości, które można w uzasadniony sposób przypisać wielkości mierzonej.

UWAGA:
Jest to taka wartość liczbowa, wyrażona w jednostkach wyniku pomiaru lub procentowo, którą dodana i odjęta od wyniku pomiaru pozwala utworzyć przedział wartości liczbowych wewnątrz którego znajduje się wartość prawdziwa mierzonej wielkości z określonym prawdopodobieństwem ( zwykle wynosi około 95%).

LABORATORIUM ang. laboratory

Organizacja wykonująca badania i/lub wzorcowania.

LABORATORIUM WZORCUJĄCE ang. calibration laboratory
Laboratorium wykonujące wzorcowania.

UWAGA:
Np. Laboratorium wzorcowania wag, woltomierzy, mikroskopów, suwmiarek itp.

LABORATORIUM BADAWCZE ang. testing laboratory

Laboratorium wykonujące badania

UWAGA:
Np. Laboratorium badawcze składu chemicznego, analityczne, warunków pracy itp.

NAJLEPSZA MOŻLIWOŚĆ POMIAROWA – ang. best measurement capability (BMC)

Najmniejsza niepewność pomiaru, jaką dane laboratorium może osiągnąć (w swoim zakresie akredytacji), jeżeli wykonuje wzorcowanie prawie doskonałych przyrządów pomiarowych przeznaczonych do pomiaru tej wielkości, (wyrażona jako niepewność przy 95% poziomie ufności, używając współczynnik rozszerzenia k=2)

UWAGA:
Niepewność pomiaru podczas wykonywanego wzorcowania może być większa niż prezentowana w zakresie akredytacji.

 labor@kalibrux.pl